Historia indyjskiej filantropii XX wieku obfituje w postacie związane z wielkimi fundacjami, ruchami religijnymi czy walką o niepodległość. Wśród nich Mary Clubwala Jadhav zajmuje miejsce szczególne. Nie była ani polityczką, ani przywódczynią duchową. Zamiast tego stworzyła coś trwalszego: sieć instytucji społecznych, które przekształciły dobroczynność z działalności opartej na doraźnej pomocy w profesjonalny system pracy społecznej.

Urodziła się 10 czerwca 1909 roku w Ooty w rodzinie parsów – niewielkiej, lecz wpływowej społeczności wyznawców zaratusztrianizmu zamieszkującej Indie. Po śmierci pierwszego męża, Nogiego Clubwali, w 1935 roku poświęciła się działalności społecznej. Zdaje się, że właśnie to osobiste doświadczenie straty stało się punktem zwrotnym jej życia. Zamiast ograniczyć się do tradycyjnej działalności dobroczynnej, zaczęła angażować się w organizowanie pomocy dla najbardziej potrzebujących mieszkańców Madrasu (dzisiejszego Ćennaju).

Największą sławę przyniosła jej działalność podczas II wojny światowej. W 1942 roku powołała Indian Hospitality Committee, organizację wspierającą żołnierzy stacjonujących w południowych Indiach. Pod jej kierownictwem wolontariuszki organizowały ruchome kantyny, odwiedzały rannych w szpitalach, przygotowywały programy rozrywkowe i pomagały rodzinom wojskowych. Po wojnie inicjatywa ta została przekształcona w organizację wspierającą byłych żołnierzy i ich rodziny. Za swoje zaangażowanie otrzymała od generała Kodandery Cariappy przydomek „Darling of the Army” – „Ukochana Armii”.

Jej działalność nie ograniczała się jednak do pomocy wojennej. Clubwala Jadhav współtworzyła i wspierała dziesiątki organizacji zajmujących się opieką nad sierotami, edukacją kobiet, pomocą osobom z niepełnosprawnościami, walką z gruźlicą i trądem czy wsparciem dzieci z najuboższych środowisk. Była związana z około 150 organizacjami społecznymi w całych Indiach, a prowadzona przez nią Guild of Service stała się jednym z najważniejszych stowarzyszeń dobroczynnych kraju.

Szczególnie ważnym osiągnięciem było założenie w 1952 roku Madras School of Social Work – pierwszej szkoły pracy socjalnej w południowych Indiach i drugiej tego typu instytucji w całym kraju. Był to krok przełomowy. W czasach, gdy większość działalności dobroczynnej opierała się na indywidualnym poświęceniu i spontanicznej pomocy, Mary Clubwala Jadhav uznała, że praca społeczna wymaga profesjonalnego przygotowania, wiedzy i odpowiednich metod działania. W ten sposób przyczyniła się do narodzin nowoczesnego zawodu pracownika socjalnego w Indiach. To właśnie odróżniało ją od wielu innych filantropów jej epoki. Podczas gdy liczni działacze skupiali się na finansowaniu pojedynczych przedsięwzięć lub pomocy charytatywnej, Clubwala Jadhav pragnęła budować trwałe instytucje zdolne funkcjonować niezależnie od swoich założycieli. Jej celem nie było jedynie łagodzenie skutków problemów społecznych, lecz tworzenie struktur pozwalających te problemy rozwiązywać i im zapobiegać. W tym sensie była bardziej organizatorką i reformátorką społeczną niż tradycyjną dobrodziejką.

Znaczenie jej działalności zostało docenione zarówno w Indiach, jak i za granicą. Była pierwszą kobietą pełniącą urząd Sheriffa Madrasu, uczestniczyła w międzynarodowych konferencjach społecznych, a rząd Indii uhonorował ją kolejno odznaczeniami najważniejszymi indyjskimi odznaczeniami: Padma Śri, Padma Bhuszan i wreszcie Padma Wibhuszan. Gdy zmarła w 1975 roku, pozostawiła po sobie nie tylko wspomnienie wybitnej filantropki, lecz przede wszystkim instytucje, które nadal służą kolejnym pokoleniom. Jej życie pokazuje, że prawdziwa filantropia nie polega wyłącznie na hojności, ale także na umiejętności tworzenia trwałych rozwiązań społecznych. To właśnie dlatego Mary Clubwala Jadhav pozostaje jedną z najważniejszych postaci w historii indyjskiej pracy społecznej.

Krzysztof Gutowski