Na szczytach dyplomatycznych nierzadko słyszy się o „pogłębianiu współpracy”, „podzielaniu” wartości” czy też wizji. Nie zawsze za tymi formułami kryją się konkrety. Wydaje się, że w przypadku spotkania przywódców krajów QUAD, czyli Stanów Zjednoczonych, Indii, Japonii i Australii, które odbyło się 17 listopada w Manili sytuacja wygląda inaczej.
Istotne plany dotyczą w pierwszej kolejności obszaru wojskowości. QUAD zapowiedziało pierwsze wspólne ćwiczenie z udziałem samolotów patrolowych oraz inauguracyjne forum biznesowe. Obie inicjatywy mają zostać zrealizowane w 2027 roku. To ważny sygnał: czterostronny format coraz wyraźniej wychodzi poza deklaracje polityczne. Najbardziej wymowne są plany dotyczące morza. W ramach Indo-Pacific Maritime Surveillance Collaboration (IPMSC) samoloty patrolowe P-8 i P-3C czterech państw mają po raz pierwszy w formule QUAD wziąć udział we wspólnym ćwiczeniu morskim. Październikowy komunikat ministrów wskazywał ćwiczenia Sea Dragon 2027. Nie oznacza to jeszcze powstania wspólnego dowództwa ani sojuszu wojskowego na wzór NATO. To jednak praktyczny krok w kierunku lepszego współdziałania: obserwacji akwenów, wymiany informacji i rozpoznawania zagrożeń. Sam projekt IPMSC ogłoszono już w maju w Nowym Delhi, więc Manila nie była jego początkiem, lecz politycznym potwierdzeniem kolejnego etapu.

Drugi obszar dotyczy kwestii stricte biznesowych. W tym obszarze planowane jest pierwsze Quad Business Leaders’ Forum. Ma ono odbyć się już na początku 2027 roku. Narendra Modi ogłosił, że spotkanie odbędzie się w Mumbaju. Do rozmów mają zasiąść przedsiębiorcy, przedstawiciele administracji i eksperci, a ich celem będzie nie tylko dyskusja, lecz również rozwijanie konkretnych partnerstw i przedsięwzięć handlowych. To istotne novum w sposobie myślenia o QUAD: bezpieczeństwo regionu zależy nie tylko od okrętów i samolotów, ale także od inwestycji, technologii oraz odporności łańcuchów dostaw.
Tegoroczny szczyt w dużej mierze był tłem na którym wyraźnie rysuje się rola Indii. Dlaczego właśnie Indie zasługują tu na szczególną uwagę? Wystarczy spojrzeć na mapę. Debata o Indo-Pacyfiku zbyt często sprowadza się do zachodniego Pacyfiku, Tajwanu i Morza Południowochińskiego. Tymczasem Ocean Indyjski jest jednym z kluczowych obszarów światowej żeglugi, handlu i transportu energii. Łączy szlaki prowadzące od Zatoki Perskiej i Afryki Wschodniej ku Azji Południowo-Wschodniej. Indie, położone pomiędzy Morzem Arabskim a Zatoką Bengalską, mają tu znaczenie, którego nie da się zastąpić samą obecnością amerykańską, japońską czy australijską. W tym kontekście szczególnie wymowna jest zawarta w komunikacie zapowiedź nowych projektów podmorskich kabli komunikacyjnych na Oceanie Indyjskim.

Na tym lista ustaleń się nie kończy. Przywódcy potwierdzili działania dotyczące zabezpieczania dostaw surowców krytycznych, rozwoju zaufanych technologii sztucznej inteligencji, odporności infrastruktury kablowej oraz pogłębienia współpracy w cyberbezpieczeństwie. Zadeklarowali też sprzeciw wobec prób jednostronnej zmiany regionalnego status quo przy użyciu siły lub przymusu. Chiny nie zostały w końcowym komunikacie wymienione z nazwy. Trudno jednak ignorować szerszy kontekst rywalizacji o reguły bezpieczeństwa i gospodarki w Indo-Pacyfiku.
Warto przypomnieć, że do QUADowej układanki Indie wnoszą coś jeszcze: strategiczną autonomię. Japonia i Australia są formalnymi sojusznikami Stanów Zjednoczonych, podczas gdy Nowe Delhi nie chce wiązać swojej polityki zagranicznej z jednym blokiem. Dla Waszyngtonu oznacza to jednocześnie korzyść i wyzwanie. Udział Indii poszerza geograficzny zasięg QUAD i wzmacnia jego polityczną wiarygodność, ale nie daje gwarancji pełnej zgodności stanowisk we wszystkich sporach międzynarodowych. Dlatego mówienie o „azjatyckim NATO” więcej zaciemnia, niż wyjaśnia.
Najważniejszy wniosek z Manili? QUAD próbuje stać się partnerstwem, które potrafi działać równocześnie na morzu, w gospodarce i w świecie technologii. Zaplanowane ćwiczenia i forum w Mumbaju będą pierwszymi testami tej ambicji. A rosnące zainteresowanie Oceanem Indyjskim przypomina, że bez Indii trudno mówić o rzeczywiście obejmującej cały Indo-Pacyfik strategii.
Krzysztof Gutowski
