W Indiach trwa obecnie Mahaśiwaratri – jedno z najważniejszych świąt hinduizmu, poświęcone Śiwie, jednemu z kluczowych bogów indyjskiej tradycji religijnej. To noc czuwania, modlitwy i kontemplacji, w czasie której wierni medytują zarówno nad kosmicznym wymiarem tego bóstwa, jak i jego bliską, realną obecnością w życiu wyznawców. Śiwa jednak niejedno ma imię i przywoływany jest pod wieloma postaciami, przydomkami.

W hinduizmie imię nie jest bowiem jedynie etykietą, lecz nośnikiem mocy, znaczenia i mitu. Liczne imiona Śiwy oddają różne aspekty jego natury – od niszczycielskiej siły burzy, do najwyższej zasady metafizycznej. Tym razem przedstawiamy Wam pochodzenie i znaczenie pięciu spośród niezliczonych imion, pod którymi znany jest ten hinduski bóg.

• Śiwa – Pomyślny, Łaskawy

Choć Śiwa bywa kojarzony z ascetyzmem, czy nawet zniszczeniem, samo jego imię ma zaskakująco pozytywne znaczenie. Śiwa oznacza bowiem dosłownie: życzliwy, łaskawy. Imię pojawia się wyraźnie w późnych warstwach literatury wedyjskiej i rozwija się w pełni w eposach i Puranach.

Choć pierwotnie wykształciło się jako rodzaj obłaskawiającego boga eufemizmu to współcześnie podkreśla paradoks tej postaci: groźny bóg odpowiedzialny za ostateczne zniszczenie wszechświata jest zarazem źródłem łaski i wyzwolenia (mokṣa).

• Rudra – Ryczący

Rudra to wedyjski poprzednik Śiwy – bóg burzy, chorób i dzikiej natury, budzący lęk, ale i szacunek. Jego imię oznacza „ten, który ryczy/wyje”; choć możliwe, że związane jest z kolorem czerwonym. Hymny wedyjskie zawierają prośby, by nie zsyłał choroby, lecz okazał łaskę jako uzdrowiciel. Z czasem ten ambiwalentny, groźny bóg wedyjskiego panteonu zasymilował się z rozwijającą się postacią boga Śiwy jako centralnym bogiem niektórych hinduskich tradycji. Jednak imię Rudra zachowało się jako jeden z przydomków Śiwy i swoiste przypomnienie jego pierwotnej, dzikiej mocy.

• Maheśwara – Wielki Pan

Śiwa często określany jest mianem Maheśwara, to znaczy „Wielki Pan”. Maheśwara to Śiwa rozumiany jako najwyższa zasada kosmiczna, źródło istnienia i sensu rzeczywistości. W tej postaci nie jest on jedynie bóstwem mitologicznym, lecz absolutem, źródłem stworzenia, trwania i zniszczenia świata. Imię to jest szczególnie ważne w tradycjach teistycznych śiwaizmu, gdzie Śiwa zajmuje miejsce Boga Najwyższego, którego inne boskie postacie są jedynie przejawami.

• Nataradźa – Król Tańca

Śiwa jako „Króla Tańca” to postać, która rozwinęła się szczególnie w tradycji południowoindyjskiej i która znana jest dzięki szczególnym przedstawieniom w postaci wizerunków odlanych z brązu.

Tym samym Nataradźa to jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci Śiwy: kosmiczny tancerz, który poprzez taniec stwarza, podtrzymuje i niszczy wszechświat. Jego atrybuty: ognisty krąg, bęben damaru i płomień symbolizują rytm czasu, materię i przemianę rzeczywistości.

• Paśupati – Władca zwierząt

Paśupati to bardzo stare określenie, obecne już w tekstach wedyjskich. Choć pierwotnie odnosił się do bóstwa patronującego stadom to obecnie rozumiane jest symbolicznie. Paśupati oddaje aspekt Śiwy jako opiekuna wszystkich istot, nie tylko ludzi. W sensie duchowym „paśu” to każda dusza uwięziona w niewiedzy, a Śiwa jako Paśupati jest tym, który uwalnia z kołowrotu wcieleń i zapewnia zjednoczenie z absolutem. Imię to łączy archaiczne wyobrażenia bóstwa natury z późniejszą filozoficzną ideą wyzwolenia duszy z cyklu wcieleń.

Krzysztof Gutowski