Kawałki kości z zapisanymi wróżbami? Ciekawe? Bez wątpienia. Ale czy wymagające dekad skrupulatnych badań? Oczywiście! Chińskie kości wróżebne doczekały się własnej, wyspecjalizowanej dyscypliny naukowej. Mowa o orakulologii (choć częściej spotykaną nazwą są oracle bone studies). Dyscyplina ta zajmuje się jednym z najbardziej fascynujących źródeł wiedzy o dziejach Chin. To właśnie dzięki analizie popękanych łopatek wołów i plastronów żółwi naukowcy odtwarzają świat myśli, religii i władzy sprzed ponad trzech tysięcy lat.

Historia tych badań zaczęła się niemal sensacyjnie. Otóż pod koniec XIX wieku w północnych Chinach na targach zielarskich sprzedawano tzw. „smocze kości”, sproszkowane i używane jako lekarstwo. W 1899 roku chińscy uczeni zwrócili uwagę, że na niektórych z nich widnieją regularne znaki przypominające pismo. Wkrótce okazało się, że są to kości wróżebne z epoki dynastii Shang, używane w rytuałach wróżbiarskich. Systematyczne wykopaliska w rejonie Anyang ujawniły tysiące takich artefaktów, zapisanych pytaniami o pogodę, wojny, plony, choroby czy wolę przodków.

Właśnie z potrzeby opracowania i analizy tak obszernego i niełatwego materiału powstała już w wieku XX orakulologia jako odrębna specjalizacja badawcza. Prace badawcze nad kośćmi wróżebnymi łączyć muszą epigrafikę, archeologię, filologię starochińską, oraz historię religii i kultury. Badacze analizują formy znaków, techniki wróżebne i ich kontekst rytualny, a także językowe aspekty pytań i odpowiedzi. Szczególnie ważne jest to, że inskrypcje na kościach wróżebnych stanowią najstarszy bezpośrednio poświadczony etap pisma chińskiego, pozwalając rekonstruować ewolucję znaków od form piktograficznych do współcześniejszych realizacji chińskiego pisma.

Znaczenie studiów nad kościami wróżebnymi trudno przecenić. Bez niej nasza wiedza o wczesnej historii Chin, strukturze władzy królewskiej, religii przodków czy kalendarzu rytualnym byłaby niezwykle fragmentaryczna i oparta głównie na znacznie późniejszych przekazach. Badania nad tak specyficznym materiałem zrewolucjonizowały sinologię, i umożliwiły znacznie głębszą i szczegółową rekonstrukcję dziejów Azji Wschodniej. Ta fascynująca dyscyplina pokazuje, że nawet na pierwszy rzut oka niepozorne fragmenty kości mogą stać się kluczem do zrozumienia jednej z najstarszych cywilizacji świata.

Krzysztof Gutowski