Aświnowie wyróżniają się w religii wedyjskiej dawnych Indii jako para boskich bliźniąt, określanych mianem „bóstw poranka”, ukazujących się o świcie, zanim wzejdzie słońce, i symbolicznie domykających noc. Jednak historia tej boskiej pary sięga znacznie głębiej w mroki dziejów niż na pierwszy rzut oka może się wydawać.

W hymnach wedyjskich przedstawiani są jako opiekunowie i uzdrowiciele, którzy na bystrych koniach lub na niezwykłym rydwanie przybywają z pomocą tym, którzy znaleźli się w niebezpieczeństwie lub potrzebie. Związanie ich kultu z chwilami przełomu i granicznymi etapami ludzkiego życia – takimi jak narodziny, inicjacja, małżeństwo czy starość – sprawia, że należą one do bóstw szczególnie bliskich ludzkiemu doświadczeniu w obrębie wedyjskiego panteonu.

Rozbudowany motyw boskich bliźniąt ma głębokie korzenie indoeuropejskie i należy do najbardziej rozpowszechnionych struktur mitologicznych tej rodziny kultur. W wielu tradycjach spotykamy parę młodych braci, często określanych jako „synowie boga nieba”, silnie związanych z końmi, rydwanem i ruchem słońca po firmamencie. Ich odpowiednikami są m.in. greccy Dioskurowie (Kastor i Polideukes), bałtyjscy Dieva dēli, a w świecie indoirańskim para Nasatjów/Aświnów. Często towarzyszy im siostra lub oblubienica – córka boga słońca lub nieba (jak Helena czy wedyjska córka słońca) – co wskazuje na wspólny schemat narracyjny. W wielu mitach bliźnięta są zróżnicowane funkcjonalnie: jeden przybiera rysy wojownika, drugi uzdrowiciela lub opiekuna domowego ładu. Interpretacje porównawcze łączą ich genezę z obserwacją zjawisk niebieskich (gwiazda poranna i wieczorna), z ideą solarnych rumaków ciągnących słońce oraz z archaicznym przekonaniem o szczególnej mocy pomocy, jaką niosą bliźnięta – istoty „pomiędzy” światem ludzi i bogów.

W Rygwedzie Aświnowie przedstawiani są jako młodzieńczy, piękni i pełni blasku bogowie-jeźdźcy, obdarzeni mocą leczenia, odmładzania, a nawet przywracania życia. Są przyzywani jako „zbawcy”, którzy po przeprowadzeniu słońca przez niebezpieczną noc mogą również wyprowadzić człowieka z choroby, starości czy kryzysu. Ich podwójne ojcostwo (boskie i ludzkie) sytuuje ich na pograniczu sfer, dzięki czemu stają się mediatorami w momentach granicznych: przy narodzinach, inicjacjach, małżeństwie czy przekraczaniu niebezpiecznych przestrzeni. Związki Aświnów z Uszas (Jutrzenką) i Surją (Sūryā), córką słońca, zachowują ślady dawnych mitów o ratowaniu porwanej siostry-świtu oraz o zdobyciu solarnej oblubienicy. W ten sposób wedyjscy Aświnowie zachowują pełnię archaicznego, indoeuropejskiego wzorca boskich bliźniąt: opiekunów życia, ruchu i odnowy, których pomoc objawia się zawsze tam, gdzie świat przechodzi z jednego stanu w drugi.

Krzysztof Gutowski